પરિચય
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી કેન્દ્રીય કેબિનેટની બેઠકમાં દેશમાં રોજગાર સર્જન, રોજગારક્ષમતામાં વૃદ્ધિ અને તમામ ક્ષેત્રોમાં સામાજિક સુરક્ષાને વેગ આપવા માટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ બેઠકમાં રોજગાર સાથે જોડાયેલા પ્રોત્સાહન (Employment Linked Incentive – ELI) યોજનાને મંજૂરી આપવામાં આવી, જેનું મુખ્ય કેન્દ્રબિંદુ ખાસ કરીને ઉત્પાદન ક્ષેત્ર રહેશે.
ELI યોજના શું છે?
ELI યોજના રૂ. 3,846 કરોડના અંદાજિત ખર્ચ સાથે અમલમાં મૂકવામાં આવશે, જેનો ઉદ્દેશ્ય આગામી બે વર્ષમાં 3.5 કરોડથી વધુ નોકરીઓનું સર્જન કરવાનો છે. આ યોજના હેઠળ પહેલીવાર કામ કરનારા કર્મચારીઓને એક મહિનાનો પગાર (રૂ. 15,000/- સુધી) મળશે, જ્યારે નોકરીદાતાઓને વધારાની રોજગારીનું સર્જન કરવા માટે બે વર્ષ સુધીના સમયગાળા માટે પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે. ઉત્પાદન ક્ષેત્ર માટે આ પ્રોત્સાહનનો લાભ ચાર વર્ષ સુધી મળશે. આ યોજનાના લાભો 1 ઓગસ્ટ, 2025 થી 31 જુલાઈ, 2027 વચ્ચે સર્જાયેલા રોજગાર પર લાગુ થશે.
યોજનાના મુખ્ય ભાગો
આ યોજનાને બે મુખ્ય ભાગમાં વહેંચવામાં આવી છે, જે કર્મચારીઓ અને નોકરીદાતાઓ બંનેને પ્રોત્સાહિત કરે છે:
ભાગ-A: પહેલીવાર કામ કરતા કર્મચારીઓ માટે પ્રોત્સાહન
આ ભાગ એવા કર્મચારીઓ પર કેન્દ્રિત છે જેઓ પહેલીવાર નોકરી કરી રહ્યા છે.
- પાત્રતા: EPFO સાથે નવા જોડાતા કર્મચારીઓ કે જેઓ મહિને રૂ. 15,000/- સુધીનો પગાર મેળવે છે, તેમને એક મહિનાનો પગાર પ્રોત્સાહન તરીકે મળશે.
- અન્ય પાત્રતા: રૂ. 40,000/- સુધીનો પગાર ધરાવતા કર્મચારીઓ માટે પણ આ યોજના લાગુ પડશે, જેમાં પહેલો હપ્તો 6 મહિનાની સેવા પછી અને બીજો હપ્તો 12 મહિનાની સેવા પછી મળશે.
- અપેક્ષિત લાભાર્થીઓ: ભાગ-A થી નવા જોડાયેલા લગભગ 1.92 કરોડ કર્મચારીઓને ફાયદો થશે.
ભાગ-B: નોકરીદાતાઓને સહાય
આ ભાગ તમામ ક્ષેત્રોમાં, ખાસ કરીને ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં, વધારાની રોજગારીનું સર્જન કરવા માટે નોકરીદાતાઓને પ્રોત્સાહિત કરે છે.
- પગાર મર્યાદા: રૂ. 1 લાખ સુધીનો પગાર મેળવતા કર્મચારીઓના સંદર્ભમાં નોકરીદાતાઓને પ્રોત્સાહન મળશે.
- પ્રોત્સાહન: સરકાર ઓછામાં ઓછા 6 મહિના સુધી સતત રોજગાર ધરાવતા દરેક વધારાના કર્મચારી માટે નોકરીદાતાઓને બે વર્ષ માટે દર મહિને રૂ. 3,000 રૂપિયા સુધી પ્રોત્સાહન આપશે.
- ઉત્પાદન ક્ષેત્ર: ઉત્પાદન ક્ષેત્ર માટે આ પ્રોત્સાહન ત્રીજા અને ચોથા વર્ષ સુધી પણ લંબાવશે.
- નોકરીદાતાની પાત્રતા: EPFO સાથે નોંધાયેલી કંપનીઓ/એકમોમાં ઓછામાં ઓછા 6 મહિના માટે સતત રોજગારી ઓછામાં ઓછા 6 મહિના માટે જાળવી રાખનાર નોકરીદાતાઓ અથવા ઓછામાં ઓછા 50 કર્મચારીઓ ધરાવતા નોકરીદાતાઓ, અથવા 5 કે તેથી વધુ નવા કર્મચારીઓ (પૂર્વ નિર્ધારિત સંખ્યા કરતા) રાખનાર નોકરીદાતાઓને આ લાભ મળશે.
ELI યોજના હેઠળ પ્રોત્સાહન માળખું
નોકરીદાતાઓને મળનાર પ્રોત્સાહન કર્મચારીના પગારના આધારે નીચે મુજબ રહેશે:
| કર્મચારીનો માસિક પગાર | પ્રોત્સાહન રકમ (પ્રતિ માસ) |
| રૂ. 10,000 સુધી | રૂ. 1,000* |
| રૂ. 10,000 થી રૂ. 20,000 સુધી | રૂ. 2,000 |
| રૂ. 20,000 થી રૂ. 40,000 (1 લાખ રૂ/મહિનાના પગાર સુધી) | રૂ. 3,000 |
નોંધ: રૂ. 10,000 સુધીના EPF વેતન ધરાવતા કર્મચારીઓને પ્રમાણસર પ્રોત્સાહન મળશે.
નોકરીદાતાઓને લગભગ 2.90 કરોડ વ્યક્તિઓને વધારાની રોજગારીનું સર્જન કરવા માટે પ્રોત્સાહન આપવાની ધારણા છે.
પ્રોત્સાહન ચુકવણી પદ્ધતિ
- ભાગ-A (કર્મચારીઓ માટે): પ્રથમ વખત કામ કરતા કર્મચારીઓને ચુકવણી આધાર બ્રિજ પેમેન્ટ સિસ્ટમ (ABPS) નો ઉપયોગ કરીને DBT (ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર) મોડ દ્વારા કરવામાં આવશે.
- ભાગ-B (નોકરીદાતાઓ માટે): નોકરીદાતાઓને ચુકવણી સીધી તેમના PAN-લિંક્ડ એકાઉન્ટ્સમાં કરવામાં આવશે.
નિષ્કર્ષ
ELI યોજના રોજગાર સર્જન, આર્થિક વૃદ્ધિ અને દેશમાં નવીનતાના વાતાવરણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કેન્દ્ર સરકારના મહત્ત્વપૂર્ણ પગલાં છે. આ યોજનાઓ લાખો લોકોને રોજગાર આપવા ઉપરાંત ભારતના આર્થિક વિકાસને નવી દિશા આપશે તેવી અપેક્ષા છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)
રોજગાર સાથે જોડાયેલા પ્રોત્સાહન (ELI) યોજના શું છે?
ELI યોજના કેન્દ્ર સરકારની એક યોજના છે જે રૂ. 3,846 કરોડના ખર્ચે 3.5 કરોડથી વધુ નોકરીઓનું સર્જન કરવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. તે પહેલીવારના કર્મચારીઓ અને નોકરીદાતાઓને રોજગાર સર્જન માટે પ્રોત્સાહન આપે છે.
ELI યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શું છે?
આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશમાં રોજગાર સર્જનને વેગ આપવો, ખાસ કરીને ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં, અને કર્મચારીઓ તથા નોકરીદાતાઓને નાણાકીય પ્રોત્સાહન પૂરું પાડવાનો છે.
ELI યોજના ક્યારથી ક્યાં સુધી લાગુ પડે છે?
આ યોજના 1 ઓગસ્ટ, 2025 થી 31 જુલાઈ, 2027 વચ્ચે સર્જાયેલા રોજગાર પર લાગુ પડે છે.
ELI યોજના હેઠળ કર્મચારીઓને કયા લાભો મળે છે?
પહેલીવાર કામ કરતા અને મહિને રૂ. 15,000/- સુધીનો પગાર મેળવતા EPFO માં નવા જોડાતા કર્મચારીઓને એક મહિનાનો પગાર પ્રોત્સાહન તરીકે મળે છે. રૂ. 40,000/- સુધીનો પગાર ધરાવતા કર્મચારીઓ માટે પણ હપ્તામાં લાભ મળે છે.
નોકરીદાતાઓને ELI યોજના હેઠળ શું પ્રોત્સાહન મળે છે?
નોકરીદાતાઓને વધારાની રોજગારીનું સર્જન કરવા માટે બે વર્ષ સુધી (ઉત્પાદન ક્ષેત્ર માટે ચાર વર્ષ સુધી) દર મહિને રૂ. 3,000 સુધીનું પ્રોત્સાહન મળે છે, જે કર્મચારીના પગારના આધારે નક્કી થાય છે.